Penaltı nasıl belirlenir?

Penaltı Nasıl Belirlenir?

Futbolda bir maçın sonucunu değiştirebilen en önemli kararlardan biri penaltıdır. Ancak ceza sahasında yaşanan her temas, düşme veya topun ele değmesi penaltı anlamına gelmez. Penaltı kararı; ihlalin türü, gerçekleştiği yer ve topun oyunda olup olmadığı değerlendirilerek verilir. Hakem, pozisyonu futbol oyun kurallarına göre yorumlar; VAR kullanılan karşılaşmalarda video incelemesi de karar sürecine katkı sağlayabilir.

Peki, penaltı hangi durumlarda verilir, ceza sahası çizgisindeki fauller nasıl değerlendirilir ve elle oynama kararında nelere bakılır? İşte penaltı kurallarını anlamayı kolaylaştıran temel bilgiler.

Penaltı Nedir, Hangi Şartlarda Verilir?

Penaltı, bir oyuncunun kendi ceza sahası içinde, top oyundayken direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal yapması sonucunda rakip takım lehine verilen vuruştur. Vuruş, kale çizgisinin ortasından 11 metre uzaklıktaki penaltı noktasından kullanılır.

Sahadaki olağan pozisyonlarda penaltı kararı için şu üç temel koşul birlikte aranır:

• Top oyunda olmalıdır: Oyun durduktan sonra gerçekleşen bir davranış disiplin cezası gerektirebilir; ancak bu davranış tek başına oyunun penaltıyla yeniden başlamasını sağlamaz.
• İhlal, savunma yapan oyuncunun kendi ceza sahasında gerçekleşmelidir: Rakip ceza sahasında yapılan bir faul, rakip takım lehine penaltı oluşturmaz.
• İhlal, direkt serbest vuruşla cezalandırılan türden olmalıdır: Endirekt serbest vuruş gerektiren ihlaller, ceza sahasında yapılsa bile penaltıya dönüşmez.

Burada belirleyici olan, çoğunlukla topun değil ihlalin bulunduğu yerdir. Örneğin top ceza sahasının dışındayken savunma oyuncusunun kendi ceza sahasında rakibini kurallara aykırı biçimde tutması penaltı gerektirebilir.

Hangi Hareketler Penaltıya Neden Olur?

Tekme, Çelme, İtme ve Kurallara Aykırı Müdahaleler

Rakibe tekme atmak veya tekme atmaya teşebbüs etmek, çelme takmak, itmek ya da kurallara aykırı bir müdahalede bulunmak direkt serbest vuruş gerektirebilir. Bu hareketler savunma oyuncusunun kendi ceza sahasında gerçekleşirse penaltı kararı verilebilir.

Hakem; müdahalenin dikkatsiz, kontrolsüz veya aşırı güç kullanılarak yapılıp yapılmadığını değerlendirir. Faul için mutlaka kasıt aranmaz. Oyuncu topu kazanmayı amaçlasa bile dikkatsiz müdahalesiyle rakibine faul yapabilir.

Öte yandan, her fiziksel temas ihlal değildir. Kurallara uygun bir omuz omuza mücadele ya da rakibin hareketini hukuka aykırı biçimde etkilemeyen sıradan bir temas, otomatik olarak penaltı sayılmaz.

Rakibi Tutma ve Formadan Çekme

Rakibin formasını çekerek ilerlemesini engellemek, kolundan tutmak veya hareket serbestisini kurallara aykırı biçimde kısıtlamak penaltıya neden olabilir. Özellikle korner ve serbest vuruşlarda ceza sahasında yaşanan mücadeleler bu açıdan değerlendirilir.

Tutma ceza sahası dışında başlayıp ceza sahası içinde devam ederse penaltı verilir. Buna karşılık, dışarıda gerçekleşip tamamlanan bir faulün ardından oyuncunun ceza sahasına düşmesi penaltı için yeterli değildir.

Elle Oynama İhlali

Topun savunma oyuncusunun eline veya koluna değmesi her zaman penaltı değildir. Hakem, temasın elle oynama ihlali oluşturup oluşturmadığını inceler. Değerlendirmede özellikle şu noktalar önemlidir:

• Oyuncunun elini veya kolunu kasıtlı olarak topa doğru hareket ettirmesi.
• El veya kol konumunun vücudu doğal olmayan biçimde büyütmesi.
• Kolun konumunun oyuncunun o pozisyondaki vücut hareketinin sonucu olup olmadığı veya bu hareketle açıklanıp açıklanamadığı.

Topun yakın mesafeden gelmesi ya da başka bir vücut bölgesinden sekmesi, pozisyonun değerlendirilmesinde dikkate alınabilir; fakat tek başına her durumda ihlali ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde, kolun açık olması da bağlamdan bağımsız değerlendirilmemelidir.

Kaleci ise kendi ceza sahasında topu elle oynayabilir. Geri pas gibi topu elle kontrol etmesine ilişkin özel kısıtlamaları ihlal etmesi, penaltı yerine farklı bir yaptırım doğurabilir.

Penaltı Verilen ve Verilmeyen Durumlar

Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan pozisyonlarda temel kararın nasıl şekillendiğini gösterir. Örneklerde topun oyunda olduğu varsayılmıştır.

Ceza Sahası Çizgisindeki Faul Penaltı mı?

Evet. Ceza sahasını sınırlayan çizgiler ceza sahasına dahildir. Bu nedenle savunma oyuncusunun kendi ceza sahası çizgisi üzerinde yaptığı, direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal penaltıyla cezalandırılır.

Ancak hücum oyuncusunun ayağının çizgide olması tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Hakem, ihlali oluşturan temasın veya hareketin nerede gerçekleştiğini belirler. Ceza sahasının dışındaki yay ise ceza sahasına dahil değildir; bu yay penaltı vuruşunda gerekli mesafenin korunmasına yardımcı olur.

Hakem ve VAR Penaltıyı Nasıl Değerlendirir?

Penaltı kararını sahadaki hakem verir. Hakem; görüş açısını, temasın niteliğini, oyuncuların hareketlerini ve yardımcı hakemlerden gelen bilgileri değerlendirir. VAR bulunan maçlarda olası penaltı pozisyonları video yardımcı hakem tarafından kontrol edilir.

VAR, her tartışmalı temasta hakemin yerine karar veren bir sistem değildir. Penaltı verilmesi veya verilmemesiyle ilgili açık ve bariz hatalar ya da gözden kaçan ciddi olaylar için müdahale edebilir.

• İhlalin niteliği: Temasın faul olup olmadığı veya elle oynama ihlali bulunup bulunmadığı incelenebilir.
• İhlalin yeri: Faulün ceza sahası içinde mi dışında mı gerçekleştiği kontrol edilebilir.
• Önceki oyun süreci: İlgili hücum aşamasında ofsayt, faul veya topun oyun alanı dışına çıkması gibi durumlar değerlendirilebilir.

Yoruma dayalı pozisyonlarda hakem saha kenarındaki monitörde inceleme yapabilir. İhlalin yeri gibi nesnel konularda ise VAR’dan gelen bilgiyle karar düzeltilebilir. Nihai karar yetkisi hakemdedir.

Penaltı Kararında Sarı veya Kırmızı Kart Verilir mi?

Penaltı verilmesi, otomatik olarak kart gösterileceği anlamına gelmez. Hakem, ihlalin disiplin cezasını ayrıca değerlendirir. Dikkatsiz bir müdahale kart gerektirmeyebilir; kontrolsüz müdahale sarı kart, rakibin güvenliğini tehlikeye atan veya aşırı güç içeren müdahale ise kırmızı kart gerektirebilir.

Bariz gol şansının engellendiği pozisyonlarda özel kurallar uygulanır. Örneğin penaltıyla cezalandırılan ihlal topu oynama girişimi veya top için mücadele sırasında yapılmışsa bazı durumlarda kırmızı kart yerine sarı kart gösterilir. Tutma, çekme veya topu oynama ihtimali bulunmayan hareketlerde aynı indirim uygulanmaz.

Penaltı Vuruşu Nasıl Kullanılır?

Penaltı kararının ardından vuruşun da kurallara uygun yapılması gerekir. Temel uygulama şartları şöyledir:

• Top, kaleden 11 metre uzaklıktaki penaltı noktasında hareketsiz durmalıdır.
• Vuruşu yapacak oyuncu açıkça belirlenmelidir.
• Kaleci, vuruş yapılana kadar kale direkleri arasında ve yüzü vuruşu yapacak oyuncuya dönük konumda bulunmalıdır.
• Topa vurulduğu anda kalecinin en az bir ayağının bir kısmı kale çizgisine temas etmeli, çizgiyle aynı hizada veya çizginin gerisinde olmalıdır.
• Vuruşu yapan oyuncu ve kaleci dışındaki oyuncular ceza sahası dışında, penaltı noktasının gerisinde ve noktadan en az 9,15 metre uzakta olmalıdır.
• Vuruş, hakemin işaretinden sonra yapılmalı ve top ileri doğru gönderilmelidir.

Penaltı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Oyuncu Yere Düşmezse Penaltı Verilir mi?

Evet. Penaltı için oyuncunun yere düşmesi şart değildir. Rakibin formasından çekilmesi veya dengesinin faulle bozulması, oyuncu ayakta kalsa bile ihlal oluşturabilir.

Savunmacı Önce Topa Dokunursa Penaltı Olmaz mı?

Önce topa dokunmak, müdahaleyi otomatik olarak kurallara uygun yapmaz. Oyuncu topa temas ettikten sonra rakibine faul niteliğinde bir müdahalede bulunursa penaltı verilebilir. Hakem hareketin bütününü değerlendirir.

Kalecinin Yaptığı Faul Penaltı Sayılır mı?

Evet. Kaleci, kendi ceza sahasında top oyundayken rakibine direkt serbest vuruş gerektiren bir faul yaparsa penaltı verilir. Topu elleriyle oynama hakkı, rakibe faul yapma hakkı sağlamaz.

Her Elle Temas Penaltı mıdır?

Hayır. Topun el veya kola değmesi ile elle oynama ihlali aynı şey değildir. Penaltı için temasın oyun kurallarındaki elle oynama ölçütlerini karşılaması gerekir.

Sonuç: Penaltıda Belirleyici Olan İhlalin Niteliği ve Yeridir

“Penaltı nasıl belirlenir?” sorusunun temel yanıtı; topun oyunda olması, savunma yapan oyuncunun kendi ceza sahasında ihlal yapması ve bu ihlalin direkt serbest vuruş gerektirmesidir. Her temas penaltı olmadığı gibi, her düşüş de faul değildir. Pozisyonları değerlendirirken oyuncunun nereye düştüğünden çok ihlalin nerede ve nasıl gerçekleştiğine bakmak, penaltı kararlarını doğru anlamanın en pratik yoludur.